Coffee tuk( Mongla Tuk ) bø’n bung lúngì tvrà mvshøl nvng Australia móngdànò døngku vdòng dvmu bvnlì, Wurlaq dvmu bvnlì ku wàò dang

Dèni lvmvng tvyø taq nø, V-yung kvn-yvng kvtshì rvtø tuq ráì dø tiqdvchá Dèni nø, Coffee tuk( Mongla Tuk ) bø’n bung lúngì tvrà mvshøl nvng Australia móngdànò døngku vdòng dvmu bvnlì, Wurlaq dvmu bvnlì ku wàò dang dvtit tvle nø dvshvng lvm íe.

Vpø’ íwe vnvmchvngmaq,
BC.600 nøng vzàng kaq Mongla Tuk v-yaí svng Asia nvng Myaté (Byin lē)mvniq rvme rvgaq taqø nvmlat yv’ng lún yangà, wàe. Wè yv’ngkèní Udø udø Europaq tìpo tut kaq svng tuq yangì nø , wè yv’ngkèní AD 1541 nøng dvgvp nø France mongzøngce tiqgø’ í American móngdàn tìpo tut kaq svng río nø kvt yangà. Gvzà vchvk we vyu’ng kvnyvng tiqlòng ínø denila Mònggvn Dø’ngtáng chat vlat kvtshì bø’ì we íe.

Vrá nø, Australia móngdànò vyu’ng kvnyvng anngpvn pvn kvtnò we dvmu bvnli taq gvzà vchvk yv’ng gvlòe, vbá we svng yv’nglúnshìe. Kvtshì we àng dvpø’ nø (7)%, dollar (3.8) Bilian íe. Vyu’ng kvnyvng anngpvn pvn kvtshì lòng nø ni vrvm vmshì lòngò nvmlat mvpvng gø íe. ( Source of food ) Móngdàn vdòng vmshì lòng nvng Køni móngdàn kaq svng Nvmshì lòng taq gø téwa vjú zílúnè, wàe.

Australia móngdànò Wurlaq wáshì lòngò Nvmlat (10) pvn taqø vyu’ng kvnyvng nvng mvsi dvyø kvtshì lòng nø, zidvng (4) taq gvlshìe. Vyu’ng kvnyvng kvtshì we dvmu bvnli (10) pvn yv’ngkèní lúnshì we, gòng we gvmsung rì svng gø lvngpvng rvm Zìyá dvla sømla taq dvtánòe. Vyu’ng kvnyvng kvtshì we bvnlì taq nøng v-rvm (3.4) Bilian nvng (4) Bilian høq íe.

Vyu’ng kvnyvng anngpvn pvn kvtshì we dvmu bvnli yv’ngkèní lúnshì, gòng we gvmsung rì svng lvngpvng rvm Dvla(1) taq dvtanshì dø tiqdvchá íe. Vkvtdø kvtshì pvnrì yv’ngkèní nvmlat (10) pvn rì nø,- Høbi, Pakisi, Tvlú, Pvyé, Gvrō mvshér, mvzāng, svlvt, Mongla uq mvshér, Vnō, Bán coffee mvshøng dvgá dø í rì gø mvmè vbáè.

Tìni Africa móngdàn kèní coffee kvtshì we dvmu bvnli svng nøng vrvm (2004-2013) nøng høq kvtshì wáshì bø’ì lòng svng gø lvngpvng rvm taq dvtánòe. 2004 nøng taq Dv’n chíng 1.7 Sen rvzé kvtshì nø wáshì bø’ì nigø, 2013 nøng taq nø 1.4 Sen dv’ngte wā wáshì bø’ì. Nøng vrvm (2004-2013) nøng høq coffee kvtshì we Dv’n chíng svng sømla hang vbá dø dvtánòe.

Mvluq vtv’ng Dv’n chíng 140,000 yv’ngkèní 165,000 rvzé høq wá lúnòe. Lúnshì rì yv’ngkèní coffee tuk (70)% svng àngde móngdàn vdòng taq vmshì nø, V-jé rì svng Køni móngdàn kaq svng shvlè nø nvmshìe. Mònggvn taqø coffee tuk nvmshì lòngò (World exports) 0.26% dv’ngte vlē. Mònggvn taq zidvng (29) taq vl we móngdàn gø íe. Køni móngdàn kaq shvlè nø nvmshì we taq téwa nø Africa móngdàn rì ínø Uroqba kaq Netaland, Switzerland nvng England móngdàn rì íē.

(2015-2016) nøng vdòng Australia móngdàn taq coffee tuk bvnli gvba ku kvtshì wàshì vsvng gorø (280) rvzé vl nø, kvtshì we rvgaq E-gaq Hetter nø 2,340 Egaq vlē. Australia móngdàn taqø (2015-2016) nøng vdòng taqø Dv’n chíng (69,400) Dv’n chíng wálún yangà. E-gaq shvra nø 2,340 Hetter íe. (2016-2017) nøng vdòng taqø Køni móngdàn kaq svng nvmò yv’ngkèní lúnshì we Dollar (4.6) wvn rvzé lúnòe. (2012-2013)kèní (2015-2016) nøng høq coffee tuk dvmu wáshì bø’ì we Dv’n chíng nvng lún bø’à we àng dvpø’ rì svng Zìyá Dvla hang taqkèní lvngpvng rvm taq shvlá wāce dvtánò lòng svng vkvtdø yv’nglúnshìe.

Coffee vyu’ng kvnyvng anngpvn pvn shvngbe muqhøm bó:ng ( 2011-2012)(2016-2017) nøng høq Køni móng kaq shvle shì we Dv’n chíng nvng shvleshì Dollar gvmsung svng Zìyá Dvla hang sømla kèní dvtánòe.

Australia móngdàn taqø (2015-2016) nøng lúnshì lòng zidvng coffee tuk (42.6)wvn àng dvpø’ wá lúnòe.
Victoria móngdàn kaq (28)%, Queensland móngdàn kaq (20)%, New South Wales móngdàn rì íē.

Mvdøng shvleò móngdàn rì nø Singapore móngdàn nvng Japan móngdàn rì íē. Ngvmshì móngdàn rì nø Thailand, Hang Kaung , Indonesia nvng dvgá móngdàn rì íe, wàe.

Vpø’ íwe pèmè vnvmchvngmaq, yalòng nø Australia móngdàn døngku vdòng taq coffee tuk vyu’ng kvnyvng kvt dvzaqshì yv’ngkèní lúnò we Dv’n chíng nvng angdemóngdàn kaq Køni móng kèní gòng we Dollar gvmsung rì svng vkvtdø Zìyá dvla sømla í dvtanò we, dvtit tvle nø Paqzi zi we Kàru taqkèní dvshvng shì we íe. Tálúnì we vnvmchvngrì taqkèní gø v-li we shvra rvgaq taqø coffee tuk nvng vyu’ng kvnyvng angpvnpvn rì svng kvt dvzaqshàì. Coffee tuk nø gòng dvpvt gvzà vjú zílún we vyu’ng kvnyvng tiqpvn gø íe. Tuq ra we tvyø rì taq, vrá tiqkvt coffee tuk í vjú zílún dang dvtit tvle nø dvshvng lvm laq í daq. Shvngbe svng oqā.